Uzbrojenie wojsk Księstwa Warszawskiego - broń palna, osobista

Karabiny w epoce napoleońskiej były karabinami odprzodowymi. Rodzina tego typu karabinów panowała na polach bitew bardzo długo, bowiem od momentu ich powstania w 2 połowie XVII wieku, aż po drugą połowę XIX wieku. Oznacza to, że nie były ładowane pociskami o konstrukcji znanej współcześnie – łuska, spłonka, proch, pocisk. Wymagały nałożenia podsypki na panewkę, postawienia karabinu na "trzewiku", wsypania do lufy prochu, włożenia pocisku i ubicia ich w komorze. Była to broń delikatna, wrażliwa na środowisko, z dzisiejszego punktu widzenia posiadająca więcej wad niż zalet. Niemniej spełniała swoją główną funkcję... to znaczy zabijała.

Poniżej opisano pokrótce kilka modeli karabinów używanych przez piechotę Księstwa Warszawskiego. Nie jest to pełna lista. Księstwo Warszawskie było państwem o krótkiej historii, nie zdążyło rozwinąć przemysłu zbrojeniowego (choć kilka manufaktur jak najbardziej rozpoczęło prace) stąd uzbrojenie wojska musiało pochodzić zza granic kraju – od sojuszników jak i od wrogów.  Na rok przed powstaniem Księstwa Warszawskiego przeciwnikiem cesarstwa Bonapartego były Prusy. To z rozbicia ich armii i kraju wykluł się organizm wskrzeszonego kraju Polaków, stąd też pochodziły pierwsze duże partie – zdobycznej – broni. Poza modelami pruskimi nowo powstające wojsko było zaopatrzone oczywiście w broń francuską (tylko dwa pułki w 1812  roku), zdecydowanie najlepszą w tym okresie, ale także austriacką (po 1809 r.) i inną.

Duża różnorodność w uzbrojeniu rodziła problemy natury użytkowej i technologicznej. Szkolenie rekrutów nie mogło odbywać się w jednolity sposób, występowały problemy z dostępnością części zapasowych. Te i inne przeszkody powodowały, starania by maksymalnie ujednolicić uzbrojenie żołnierzy. Do regulaminowych karabinów w Wojsku Polskim zaliczano:

1. karabin piechoty wz 1740 (Prusy)
2. k. p. wz 1780 (Prusy)
3. k. p. wz 1780 / 87 (Prusy)
4. k. p. wz 1801 (Prusy)
5. k. p. wz 1809 (Prusy)
6. k. p. wz 1777 (Francja)
7. k.p. wz 1784, 1798 (Austria)
8. karabin dragoński wz 1787 (Prusy)
9. k. d. wz 1777 (Francja)
10. karabinek kawaleryjski wz 1777 AN IX (Francja)
11. k. k. wz 1787 (Francja)
12. pistolet wz 1789 (Prusy)
13. p. wz 1742 (Prusy)
14. p. wz AN IX (Francja)
15. p. wz AN XIII (Francja)
16. p. wz AN XII (Francja)
17. p. wz 1798 (Austria)

(opisy poszczególnych modeli będziemy umieszczać wraz ze zdobywaniem materiału fotograficznego)

Ciekawostka dot. broni ręcznej nie w piechocie, a w artylerii Księstwa: Broń palna kanonierów i ich podoficerów prawdopodobnie była wielu rodzajów, ponieważ w opracowaniach i źródłach można przeczytać, że ta formacja była uzbrojona w karabinki dragońskie z bagnetem, karabinki szwedzkie lub zwykły karabin.¹ Według takich przekazów mogły to być głównie modele Infanteriegewehr Modell 1740 i 1780/87, Dragonergewehr Modell 1787.² W każdym razie starano się, aby przynajmniej w jednej kompanii, czy batalionie, była jednolita broń, choć nie było to proste zadanie. Świadczy o tym m. in. Raport z 16 kwietnia 1812 roku. Wynika z niego, że w arsenałach, które były pod opieką artylerii oraz w oddziałach artylerii pieszej było 2363 karabinów austriackich, 708 saskich, 1004 hiszpańskich, 223 holenderskich, 5347 pruskich, 96 polskich, 139 rosyjskich i 625 szwedzkich, 2636 muszkietonów, 726 karabinów, 3119 pistoletów, 1503 bagnetów na wymianę i 4473 zapasowe lufy karabinowe.³

Cechy (wady) broni odprzodowej:

1. Niska częstotliwość oddawania strzału
2. 6-7% strzałów to niewypały (stąd przysłowie "spalić na panewce")
3. Wrażliwość na warunki atmosferyczne (wiatr, wilgoć)
4. Szybka eksploatacja skałki, krzesiwa
5. Odrzut boczny
6. Zatykanie się, przepalanie się (zwięszkanie średnicy = zmniejszenie siły wyrzutu kuli) otworu zapałowego
7. Skomplikowany zamek
8. "Chłodna" iskra
9. "Twardy" spust
10. Skręcający moment siły wytwarzany przez założony bagnet (wpływa na celność)

Typowe uszkodzenia karabinów:

1. Złamania śrub szczęk kurka
2. Zagubienie śrub, innych drobnych elementów
3. Złamania kurka
4. Pękanie (osłabienie) sprężyn
5. Zużycia materiałowe
6. Pękanie łoża (szczególnie w szyjce)
7. Wygięcia i złamania bagnetu
8. Zgięcia/rozsadzenia luf (bardzo rzadkie uszkodzenie)

O sposobach posługiwania się bronią, prowadzeniu ognia, renowacji, konserwacji napiszemy w osobnym artykule, tymczasem przejdźmy do opisu poszczególnych modeli:

Pruski karabin piechoty Infanteriegewehr M 1740

Parametry techniczne:

Dł całkowita	1457 mm
Dł z bagnetem	1840 mm
Dł lufy	1045 mm
Kaliber	19,5 mm
Waga broni	4,30 kg

Łoże wykonywane było z drewna orzechowego, bukowego lub klonowego. Zazwyczaj je barwiono na różne odcienie ciemnego brązu, aż do całkowitej czerni. Kolba posiada krótką ostro zaznaczoną pletwę grzbietu. Muszka, przelotki, kabłąk, trzewik oraz kontrblacha mosiężne. Na przegubie kolby znajduje się reksyna (monogram królewski) umieszczana na Daumenblech czyli mosiężnej owalnej blaszce. Lufa odmiennie jak w karabinach francuskich mocowana była za pomocą stalowych bolców przechodzących przez łoże i ucho pod spodem lufy. Zamek skałkowy bateryjny długość 162 mm, waga 509 g, na płycie zamka napis POTZDAMMAGAZ. Kurek charakterystycznie esowaty, panewka stalowa. Stempel stalowy ze stożkową główką, wymagający obrotu w celu przybicia ładunku. W roku 1773 wprowadzono stempel cylindryczny w celu usprawnienia procesu ładowania broni tj. nie było potrzeby obracania stempla przy przybijaniu ładunku. Wraz ze zmianą stempla zwiększono średnicę przelotek, które nadal pozostawały mosiężne.

Bagnet tulejowy, całkowita długość 480 mm, głownia szeroka o przekroju trójkątnym, długość 355 mm, tuleja z wycięciem otwartym. Karabin M 1740 produkowano aż do roku 1780

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Karabin piechoty wzór 1777 (Fusil d'infanterie modele 1777)

Miejsca wytwarzania: Manufacture Impériale de St-Etienne, Manufacture Impériale de Tulle, Manufacture Impériale de Charleville, Manufacture Impériale de Maubeuge, Manufacture Impériale de Mutzig, Manufacture Impériale de Roanne, Manufacture Impériale de Versaille, Manufacture de Culembourg, Manufacture de Liège, Manufacture de Turin (jako ciekawostkę należy wspomnieć, że Legiony Polskie walczące we Włoszech nosiły broń głównie z fabryk Turyńskich, które były znacznie tańsze od ich francuskich odpowiedników; pamiętajmy, że model 1777 przed wybuchem rewolucji nie posiadał graweru na płycie zamka Imperiale tylko miał bicia fabryk królewskich).

Karabin produkowano w wielu wersjach, najważniejsze to:

• Karabin piechoty – przepis z dn. 26 II 1777
• Karabin dragoński – przepis z dn 12 IV 1778
• K. artylerysjki – przepis z dn 12 VII 1782
• K. "Kadet – młody szlachcic" – przepis z dn 13 II 1779
• K. kawaleryjski - przepis z dn 12 IV 1798
• inne jak: kirasjerski, strzelców konnych, lansjerski, burtowy (marynarka),...

Z powstających na przestrzeni lat modyfikacji karabinu, najlepszą i najbardziej popularną okazała się wersja AN IX (1801r) (od 9. roku Republiki czyli 22 września 1792, choć prace rozpoczęto już 5 roku), wcześniej wypuszczono model AN IV (1796r) (od 4 roku Republiki), który był przejściowym karabinem w drodze do produktu końcowego czyli AN IX. Tych ostatnich wyprodukowano w liczbie ponad 2 milionów.

Czym zasadniczo różniły się modele wz. 1777, a wz. 1777 AN IX? Różnice polegały na mocowaniu bączków oraz kształcie krzesiwa (patrz foto poniżej). Pierwszy bączek w modelu podstawowym mocowany był za pomocą śruby do łoża w AN IX rolę tą pełniła sprężyna, drugi był skręcany razem z antabą flintpasa, trzeci natomiast tak jak w modelu AN IX mocowany za pomocą sprężyny. Co do krzesiwa to górna jego część odgięta była w stronę przeciwną kurka. Cechą wspólną obu karabinów było łoże, które w obu modelach miało wycięcie na policzek po lewej stronie kolby.

Parametry techniczne (w nawiasach wersja AN IX):

Dł całkowita	1520 mm (1515 mm)
Dł z bagnetem	1898 mm (1920 mm)
Dł lufy	1137 mm (1137 mm)
Dł kolby	210 mm
Dł stopy kolby	105 mm
Szerokość stopy kolby	48mm
Kaliber lufy	17,48 mm
Kaliber kuli	16,54mm
Waga prochu	12 g
Waga podsypki	1 g
Waga kuli	27 g
Waga broni	4,5 – 4,8 kg (4,37 kg)
Waga z bagnetem	4,8 – 5,1 kg (4,7 kg)
Skuteczny zasięg	300 m

Lufa wewnętrznie gładka, produkowana przez kucie, toczenie, wiercenie i szlifowanie. Stal z 0,3% zawartością węgla. Ok 25 mm od wylotu lufu, na spodzie znajduje się zaczep bagnetu tulejowego.

Urządzeń celowniczych brak. Celowanie za pomocą śruby mocującej tylną część lufy do łoża i "muszki" na przednim bączku wiążącym lufę do łoża z przodu (w późniejszym okresie muszka przeniesiona na lufę w celu poprawienia celności strzału).

Rodzaje punc znajdujących się na lufie:

• rok produkcji
• inspektor odbioru
• kontroler pierwszy
• kontroler drugi
• rewizor

Poza lufą kontrolerzy puncują wszystkie inne elementy broni. Punce świadczą o wysokiej jakości procesu wytwarzania.

Mocowanie lufy składa się ze śruby w tylnej części "rury" za komorą nabojową oraz trzech bączków montowanych w kierunku przodu lufy. Bączki zabezpieczone sprężynami, po których wciśnięciu możliwe jest ich zdjęcie.

Zamek broni, wz 1777, montowany był po prawej stroni karabinu. Po lewej stronie, naprzeciwko zamka znajduje się tzw kontrblacha, przez której otwory przechodziły śruby trzymające zamek. Kontrblacha rozkładała siłę ze śrub na całą swoją powierzchnię zapobiegając wrzynaniu się śrub w drewniane łoże.

Technologicznie zamki wykonano z węglowej, wysokojakościowej stali (panewka mosiężna). Zachowują do dziś swoją skuteczność. Były stosunkowo bezawaryjne. Uszkodzeniom ulegały najczęściej sprężyny, języczek zapadki, czy też łamały się kurki (raczej z niewłaściwie wykonanego strzału, a nie samoczynnie), były to jednak nieczęste przypadki.

Na przestrzeni lat dokonywano drobnych modyfikacji, dobierano najlepszą krzywiznę krzesiwa, modyfikowano kształt kurka i inne.

W modelu AN IX kształt kurka i krzesiwa nieco się różnił od poprzednich wersji, mosiężna panewka zaś była odlewana z mostkiem. Inne części w zasadzie bez zmian.

Łoże karabinu wykonywano z drewna drzew liściastych, dla uniknięcia zniekształceń – leżakującego minimum 3 lata. W dolnej części łoża znajduje się kanał na stempel do przybijania ładunku (kanał obejmowany jest oboma bączkami).

Stempel znajdujący się w kanale w łożu karabinu to pręt o średnicy 5mm. Na jednym jego końcu znajduje się gwint, na który nakręca się grajcar, na drugim końcu główka stożkowego pobijaka. Główka ta ma średnicę ok 75% kalibru kuli (cienki stempel może obijać kulę z boku jednocześnie zniekształcając ją). Wadą stempla, a właściwie jego mocowania był obowiązek obrócenia go o 180 stopni po wyjęciu z kanału. Oznaczało to dodatkowy ruch, który wydłużał czas oddania strzału.

Bagnet wz 1777 wykonany był ze stali węglistej, hartowanej. Był on sprężysty, ale nie kruchy. Głownia w przekroju – trójkątna, z wklęsłymi dwoma krótszymi bokami.

(w nawiasach model AN IX)

Dł całkowita	445 mm (552mm)
Dł głowni	378 mm (467 mm)
Odsadzenie tulei	54 mm
Dł tulei	66 mm
Waga	0,31 kg (0,32kg)

Flintpas – pas przymocowany do karabinu (od spodu) służący do noszenia broni na ramieniu oraz stabilizacji lewej ręki przy strzale. Wykonywano go z kredowanej skóry białej wyprawy lub ze skóry blankowej lakierowanej czerwono (zależnie od formacji). Metoda mocowania flintpasa do karabinu na załączonych zdjęciach

Fandekel – ochraniacz zamka. Skórzany pokrowiec zakładany do ochrony przed kurzem, urazami mechanicznymi i wilgocią. Częściej stosowano jednak zwykłą szmatę.

Balistyka

• Zasięg przy nachyleniu ok 45 stopni – 1000m
• Zasięg skuteczny – 300m

Karabin francuski wz 1777 był dobrą, lubianą, bronią (szczególnie wersja AN IX uważana za najwyższe osiągnięcie w dziedzinie rozwoju modelu 1777), wyróżniającą się na tle karabinów żołnierzy z innych państw. Jego konstrukcja stała się wzorem dla inżynierów ze wszystkich krajów do prac nad rozwojem technologii wojennej.

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Pruski karabin wz 1809 ("Nowopruski"; Neupreussisches Infanterigewehr Modell 1809)

Parametry techniczne:

Dł. broni	1430mm
Dł. z bagnetem	1935mm
Dł. lufy	1040mm
Kaliber	18,83mm
Kaliber kuli	17,33mm
Wielkość ładunku prochowego	10,8g (1,2g podsypki)
Waga broni	4,8kg
Skuteczność	220m

 

Lufa – gładka, toczona, wiercona i szlifowana, stal miękka. W odróżnieniu od innej broni pruskiej mocowana nie przy pomocy bolców przechodzących przez łoże i "ucho" u spodu lufy, ale na wzór francuski. Brak przyrządów celowniczych. Z przodu sprężyna zatrzaskowa do mocowania bagnetu.

Zamek – wzorowany na francuskim. Posiada charakterystyczną osłonę boczną panewki. Zmodyfikowany kształt krzesiwa. Mocowanie jak w przypadku zamka francuskiego.

Łoże – czerniony orzech. Kolba wzoru 1780, stopa płaska wzmacniana trzewikiem.

Stempel – wzór 1780

Bagnet – tulejowy, odsadzany, tuleja zamknięta ze spiralnym kołnierzem z wcięciem na blokującą sprężynę. Długość 565mm (głownia 465mm). W przekroju – równoramienny trójkąt.

Karabin wz 1809 był nową konstrukcją w armii pruskiej. Wzorowano go na francuskim karabinie wz 1777. Był zupełnie odmienny od innych modeli broni pruskiej. Zaletą jego konstrukcji była min osłona panewki. Do wad można zaliczyć kiepskie mocowanie bagnetu.

• 
• 
• 
• 
• 
• 

Austriacki karabin piechoty Osterreichisches Infantieregewehr Mod.1784, 1798

Po kampanii roku 1809 i zwycięskiej wojnie z Austrią w skład uzbrojenia Księstwa Warszawskiego weszły zdobyczne karabiny armii austriackiej. Co prawda żołnierz polski, znał te i starsze karabiny jeszcze z czasów Legionów, nie mniej jednak na stan armii weszły dopiero po wydarzeniach roku 1809.

Poniżej pokrótce zostaną opisane dwa modele karabinów a mianowicie mod. 1784 i 1798

Parametry techniczne:

karabin piechoty 1784	Karabin piechoty 1798
długość broni : 1504 mm	długość broni : 1506 mm
długość broni z bagnetem : 1867 mm	długość broni z bagnetem : 1980 mm
długość lufy : 1121 mm	długość lufy : 1125 mm
kaliber : 18,3 mm	kaliber : 17,6 mm
waga broni : 5,20 kg /5,65kg ( z bagnetem)	waga broni : 4,20 kg /4,59kg ( z bagnetem)

Karabin model 1784

Lufa - na jej początku na górze znajdował się metalowy czop do osadzenia bagnetu, który służył również jako przyrząd celowniczy. Zakończenie lufy za pomocą wkręcenia korka z warkoczem, otwór zapałowy cylindryczny. Zamocowanie lufy do łoża za pomocą trzech stalowych bączków. Pierwszy bączek przytwierdzony za pomocą sprężyny, drugi skręcany śrubą razem z antabą flintpasa, trzeci osadzony na wcisk.

Zamek typu francuskiego, kurek esowaty, panewka stalowa z osłoną boczną ograniczającą zdmuchnięcie podsypki jak również zabezpieczająca przed osmaleniem stojącego obok żołnierza. Zamek przymocowany do łoża za pomocą dwóch śrub przechodzących przez stalową kontrblachę i wkręconych do płyty zamka. Kabłąk osłaniający spust wykonany ze stali.

Łoże karabinów austriackich wykonywane były z drewna orzechowego, bukowego lub brzozowego zakończone w tym modelu stalową stopką.

Stempel cylindryczny nie wymagający obrotu przy przybijaniu ładunku.

Bagnet tulejowy, głownia 363 mm o przekroju trójkąta równoramiennego, szlif wklęsły.

• 

Karabin model 1798

W tym modelu wyraźnie widać wpływy francuskiego modelu wz.1777, jest on technologicznie niemal identyczny jak jego francuski odpowiednik.

Lufa – czop do osadzenia bagnetu znajduje się na spodzie lufy, otwór zapałowy cylindryczny, zakończenie - korek z warkoczem wkręcany w lufę. Mocowanie za pomocą trzech mosiężnych bączków (we francuskich modelach poza wyjątkami były one stalowe). Pierwszy posiadał muszkę i mocowany był za pomocą sprężyny, drugi skręcany śrubą, trzeci analogicznie jak pierwszy bączek również mocowany był za pomocą stalowej sprężyny.

Karabiny wz. 1798 posiadały bateryjne zamki typu francuskiego, kurek nieznacznie esowaty w stosunku do poprzedniego modelu, ale za to grubszy co nie narażało go na pęknięcie. Panewka mosiężna, lustro krzesiwa tak jak w podstawowym modelu francuskim 1777 odgięta w jego górnej części w przeciwną stronę kurka. Kontrblacha mocująca zamek mosiężna.

Kabłąk osłaniający spust mosiężny.

Łoże w tym modelu wykonywane było raczej już z orzecha, kolba zakończona mosiężną stopką, przy czym nie miała charakterystycznego wycięcia na policzek jak to miało miejsce w jego francuskich odpowiednikach.

Stempel asymetryczny jak w modelach francuskich wymaga obrotu przy przybijaniu.

Bagnet tulejowy, głownia 474 mm o przekroju trójkąta równoramiennego, szlif wklęsły.

• 
• 
• 

Pistolet model AN IX

W roku 1801 do użytku wprowadzony został nowy typ pistoletu zwany AN IX. Jego protoplastą był pistolet kawaleryjski 1763-66. Na stan wyposażenia Wojsk Polskich trafił już w roku 1803. W latach 1801-1807 wyprodukowano około 66 000 sztuk tej broni.
Charakterystyka broni :

Dł całkowita	350mm
Dł lufy	207 mm
Rodzaj lufy	gładka
Kaliber	17,11 mm
Kaliber kuli	16,54 mm
Waga prochu	6,00 g
Waga podsypki	0,55 g
Skuteczny strzał	ok 30m

Lufa gładka bez celownika i muszki. Przymocowana z przodu mosiężnym bączkiem i sprężyną mocującą, zapał cylindryczny, lufa przykręcana do łoża poprzez warkocz stalową śrubą. Drewno rękojeści wykonane z orzecha. W rękojeść od góry wpuszczona stalowa listwa połączona za pomocą śruby z lufą oraz zakończeniem w postaci mosiężnej głowicy. U dołu kolby poprowadzona listwa, która była  zarazem prowadnicą spustu. Kontrblacha mosiężna, zamek bateryjny, panewka mosiężna z mostkiem, płyta zamka o długości 144 mm, na której widniał grawer fabryki broni. Stempel stalowy z soczewkowatą główką głęboko osadzony pod spodem lufy. Całkowita waga broni 1,29 kg.

• 
• 

Pistolet model AN XIII

Pistolet ten rozpoczął swój debiut w roku 1806. Zainspirowany był głównie modelem AN IX oraz pistoletem marynarki - modelem 1786 ( dotyczyło głównie mocowania lufy). Pomiędzy rokiem 1806 a 1814 wyprodukowano ponad 300 000 tych pistoletów głównie w fabrykach Charleville, Maubeuge i St-Etienne. Był to bardzo udany model, świadczy o tym liczba wyprodukowanych sztuk oraz to, że  używany był do roku 1840, gdzie później często przerabiano go na pistolet kapiszonowy. Używany był głównie przez kawalerię, ale również i przez marynarkę. Z racji popularności oraz dostępności pistolet ten jak i inne elementy uzbrojenia francuskiego znajdował się na stanie Wojsk Księstwa Warszawskiego.
Charakterystyka broni :

Dł całkowita	352mm
Dł lufy	207 mm
Rodzaj lufy	gładka
Kaliber	17,11 mm
Kaliber kuli	16,54 mm
Waga prochu	6,00 g
Waga podsypki	0,55 g
Skuteczny strzał	ok 30m

Lufa gładka bez celownika i muszki. Łoże skrócone do połowy długości lufy. Bączek zmieniony o kształcie trapezowatym, z lewej strony pistoletu z kontrblachy wypuszczony wąs do mocowania bączka. Drewno kolby wykonane z orzecha. Lufa przymocowana  śrubą, tak jak w modelu AN IX od warkocza lufy do mosiężnego zakończenia rękojeści poprowadzona stalowa listwa, która połączona była za pomocą śrub. To samo tyczy się listwy wpuszczonej w spodniej części kolby.  Kontrblacha mosiężna z wypustem, zamek bateryjny, panewka mosiężna z mostkiem, płyta zamka o długości 144 mm z grawerem wytwórcy broni. Główka stempla soczewkowata, sam stempel stalowy wpuszczony pod spodem lufy. Waga pistoletu 1,269 kg.

• 
• 

Pistolet kawaleryjski wz 1742 (Prusy) Preussische Reiterpistole Modell 1742

Pistolet ten tak jak pozostały zdobyczny sprzęt został przekazany na stan Armii Księstwa Warszawskiego w roku 1807. Pruska broń palna jej produkcja oraz technologia była niezmienna od połowy XVIII wieku. W porównaniu do broni francuskiej była przestarzała, mniej celna, cięższa            i bardziej zawodna.
Charakterystyka broni:

Dł całkowita	560 mm
Dł lufy	365 mm
Rodzaj lufy	gładka
Kaliber	17,00 mm
Waga broni	1,65 kg
Skuteczny strzał	ok 30m

Lufa, stal węglista, kuta, toczona wiercona szlifowana. Długa, gruba lekko zbieżna ku wylotowi. Muszka mosiężna ziarnowa. Lufa przymocowana do łoża stalowymi bolcami przechodzącymi przez łoże i ucho na spodzie lufy. Zamek skałkowy typu francuskiego, kurek charakterystycznie esowaty, panewka stalowa, na płycie zamka napis POTZDAM MAGAZ S&D. Kontrblacha mosiężna  o wężowatym kształcie.
Kolba z drewna orzechowego, w dolnej części, pod lufą kanał na stempel, który był osadzony w ośmiokątnych mosiężnych tulejach. Na grzbiecie rękojeści znajdowała się reksyna FR = Friderius Rex. Zakończenie rękojeści mosiężną głowicą z bocznymi wypustkami. Stempel drewniany stożkowy, końcówka oprawiona rogowa.

• 
• 

Pistolet kawaleryjski wz 1789 ( Prusy) Preussische Reiterpistole Modell 1789

Następcą pistoletu kawaleryjskiego m 1742 był pistolet m 1789. Sylwetka bardzo zbliżona do  poprzedniego modelu, zmianie uległa długość, waga, ciężar oraz kaliber pistoletu.
Charakterystyka broni:

Dł całkowita	500mm
Dł lufy	294 mm
Rodzaj lufy	gładka
Kaliber	16,5 mm
Waga broni	1,405 kg
Skuteczny strzał	ok 30m

Lufa wykonana ze stali węglistej, kuta, toczona wiercona szlifowana. Muszka mosiężna ziarnowa lutowana na cynę. Lufa przymocowana do łoża stalowymi bolcami przechodzącymi przez łoże i ucho na spodzie lufy. Zamek skałkowy typu francuskiego, kurek esowaty, panewka stalowa, na płycie zamka napis POTZDAM MAGAZ DSE. Kontrblacha mosiężna o wężowatym kształcie nieznacznie różniąca się od poprzedniego modelu.
Kolba z drewna orzechowego lub brzozowego, czerniona. Zakończenie rękojeści głowicą mosiężną, na głowicy monogram. Stempel drewniany stożkowy, końcówka oprawiona, mosiężna, osadzony         w olstrach.

• 
• 

Pistolet kawaleryjski wz 1798 Austria. Osterreichische Kavalleriepistole Modell 1798

W pistolety tego typu uzbrojone były pułki ułańskie Księstwa Warszawskiego, w szczególności  po zwycięskiej kampanii przeciwko Austrii.
Charakterystyka broni:

Dł całkowita	397mm
Dł lufy	236 mm
Rodzaj lufy	gładka
Kaliber	15,48 mm
Skuteczny strzał	ok 30m

Lufa zbieżna w kierunku wylotu, łoże dochodzące do końca lufy, przymocowana za pomocą podwójnego bączka i śrubą przechodzącą przez warkocz w łoże pistoletu. Bączek mosiężny z muszką, przytwierdzony z prawej strony śrubą wkręconą w łoże. Zamek typu francuskiego, panewka mosiężna, górna część lustra krzesiwa odgięta w przeciwną stronę kurka. Kontrblacha mosiężna, osłona spustu mosiężna. Kolba z drewna orzechowego. Głowica kolby lana z mosiądzu, przymocowana od dołu i z góry wkrętami. Stempel stalowy z główką stożkową, mocowany w olstrze.

• 
• 

---

Autorzy:

Adam Gajowniczek i Szymon Pająk

Korektą i cennymi uwagami dopomógł:

Piotr "Horhe" Czerepak

Materiały źródłowe:

• Marian Maciejewski - Broń palna wojsk polskich 1797-1831, wydawnictwo Ossolineum
• Miller H. Das Heewesen in Brandenburg und Pruesen von 1640 bis 1806
• Kling C.: Geschichte der Bekleidung, Bewaffnung und Ausrustung des Koniglich Preussischen Heeres. 1 Teil, die Infanterie Regimenter im Jahre 1806. Weimar 1902.
• Lehner Dieter: Die Altpreussischen Schusswaffen und ihre Beiwaffen 1713 - 1823, Krefeld 1973.
• Wirtgen A.: Die Preussischen Handfeuerwaffen. Modelle und Manufakturen 1700 - 1806. Osnabruck 1976.Zdjęcia karabinu model 1798 udostępnione dzięki uprzejmości firmy www.saguaromike.com
• Źródła fot. dot karabinu mod 1784: http://ilterzonano.altervista.org/www/arkmil

Przypisy:

1) R. Bielecki, A. Tyszka, op. cit. , s. 23 i 41; B. Gembarzewski, op. cit. , s. 199.

2) M. Maciejewski, Broń strzelecka wojsk polskich w latach 1717 – 1945, Szczecin 1991, s. 53-55, 57.

3) Etat des principaux Objects d' Artillerie existants dans les Places du Duche d' Varsovie 16 Avril 1812, rękopis, Muzeum Wojska Polskiego (dalej MWP), nr inw. 2685/c MWP. Kserokopia tego dokumentu została mi udostępniona przez dr Andrzeja Nieuważnego.

Comments: